Bagna

Bagna

Wędrując po lasach janowskich, puszczy solskiej i Roztocza często napotykamy drogi i ścieżki, które przy wysokim poziomie wód stają się przeszkodą do dalszej wędrówki. W pobliżu widzimy karłowaty las sosnowy lub rozległe mokradła. To wówczas możemy znajdować się w pobliżu śródleśnego torfowiska.

 

Możesz się zapytać co ciekawego może kryć torfowisko? Wydawałoby by się, że tak niewiele. Miejsce w którym kiedyś znajdowało się obniżenie terenu a teraz w wyniku akumulacji masy organicznej i procesów niepełnego rozkładu szczątków roślin torfotwórczych zostało utworzone torfowisko. Torfowisko to przede wszystkim torf. Ale czy tylko? Samo słowo ma wiele synonimów z których najczęściej spotykamy: mokradło , moczary, błota i bagno. To ostatnie jest najbardziej ciekawe i kryje już z samej natury bardzo wiele niedostępnych tajemnic. Przez wieki przedstawiane jako miejsce zamieszkałe przez duchy i nimfy ukazujących się w formie ogników unoszących się nad wodą. A jak było naprawdę?

Powstawanie bagna

Na początku musi powstać zagłębienie terenu. W przypadku omawianego terenu są to najczęściej misy deflacyjne w otoczeniu piaszczystych wydm na mało przepuszczalnym podłożu składającym się z iłów lub skał wapiennych. Misa deflacyjna to obniżenie terenu powstałe w wyniku wywiewania piasku, znajdujące się zazwyczaj na tyłach ruchomej wydmy. Taka forma powierzchni terenu została ukształtowana kilkanaście tysięcy lat temu a później nastąpiła intensywna ekspansja roślinności. W obniżeniach terenu powstały płytkie zbiorniki wodne na powierzchni których najprawdopodobniej pojawił się kożuch roślinny początkujący proces tworzenia się torfowiska. Następowała akumulacja niecałkowicie rozłożonych szczątków roślin torfotwórczych. Proces akumulacji prowadził do zagęszczenia masy torfu oraz ekspansji roślinności tj. krzewinki czy sosna karłowata. To powodowało dalsze osuszenie utworzonego torfowiska i powstanie boru bagiennego, który mógł okresowo zanikać jeśli następowało podniesienie poziomu wody. Drugim typem zagłębień, w których tworzą się bagna to doliny rzek oraz starorzecza. Obszar takie po dzień dzisiejszy porastają różne odmiany turzycy, trzciny, traw i mchów.

Podział torfowisk (przykłady)

Jeśli czytałeś artykuły w które nawiązywały do rozważanej tematyki spotkałeś się zapewnie z różnymi określeniami torfowisk:

  • torfowiska niskie – na obszarze wód przepływowych lub terenów okresowo zalewanych, wykształcają się w obszarach dolin rzecznych i starorzeczy. Torfowiska niskie przy zahamowaniu przepływu wody przechodzą w torfowiska przejściowe.
  • torfowiska wysokie – nie odpływowe obniżenia terenu, zasilane głownie przez wodę opadową

Gdzie możesz zobaczyć torfowisko?

Obszar Lasów Janowskich, Puszczy Solkiej i Roztocza to kilkadziesiąt bagien o różnej powierzchni. Do najciekawszych i najbardziej dostępnych zmożemy zaliczyć :
- Rezerwat przyrody Imielty Ług. Rezerwat przyrody wodno torfowiskowy, reprezentuje torfowisko przejściowe. Część rezerwatu obejmuje torfowisko wysokie mszane, porośnięte karłowatą sosną oraz brzozą, środek obejmują dwa zarastające zbiorniki wodne przedzielone groblą. Stanowią one stawy hodowlane. Średnia grubość warstwy torfu ok. 1,8m, maksymalnie ok. 4m.
- Rezerwat przyrody Obary. Łączy elementy torfowiska niskiego i wysokiego. Średnia grubość torfu ok. 1m, maksymalna 3m. W części był porośnięty karłowatą sosną która aktualnie obumiera, świadczy to o podnoszeniu się poziomu wody w torfowisku (jeszcze 20-30 lat temu istniała droga, bardziej bród przez bagno pomiędzy Dąbrowicą a Ciosmami, widoczna na starszych mapach, która aktualnie została pochłonięta przez bagno).
- Bagno Tałandy
Z tego miejsca wypływa rzeka Gorajec. W części środkowej znajduje się torfowisko niskie porośnięte roślinnością turzycową a bocznych torfowisko przejściowe przyjmujący charakter mszany, porośnięte borem bagiennym sosnowym. Pierwotnie było to jezioro. Średnia grubość warstwy torfu ok. 1,2m, maksymalnie ok. 2,6m.
- Jezioro Tarnowolskie – zarastające jezioro śródleśne utworzone w misie deflacyjnej. Torfowisko niskie.
- Stawy w Tarnawatce – torfowisko bardzo młode tworzy się na zarastających stawach hodowlanych.

Czy wiesz że bagna:
- to archiwum naszej ziemi. Poprzez badanie zawartości poszczególnych warstw można odtworzyć historię zmian klimatycznych czy wydarzeń danego regionu. Każda warstwa posiada specyficzny zestaw ziaren pyłku i zarodników które ze względu na swoją budowę są bardzo odporne na zniszczenie. Po ustaleniu składu gatunkowego zbiorowisk roślinnych, które zachowały się w torfie, można rozpoznać warunki klimatyczne i hydrologiczne, jakie panowały w środowisku tworzenia danej warstwy.
- Średnia wielkość przyrostu torfowiska to 1mm na rok.
- na Roztoczu, w dolinie Poru występują torfowiska tzw pogrzebane to znaczy na wskutek działalności człowieka z okolicznych wzniesień materiał w postaci lessu przykrył pierwotne torfowisko tworząc pokłady podziemne. Czasami okazuje się że pod złożem mineralnym znajduje się pokład torfu.
- to jedno z największych „złóż węgla”, który od dawien dawna był wykorzystywany jako materiał opałowy
- stanowią ostoję dziko żyjącej zwierzyny i roślinności, a tereny takie często noszą nazwę uroczysk i mateczników.
- gromadzą bardzo duże ilości wody tworząc specyficzny mikroklimat. Starsi mieszkańcy Hedwiżyna, Dyl, Kajetanówki czy Lipowca opowiadają, że jak ma padać duży deszcz z małej chmury to wyłącznie nad bagnami Tałandy.
- Przyjmuje się że za torfowisko uznaje się teren jeśli grubość torfu przekracza 30cm.
- Dzisiaj zjawisko zapalania się ogników na bagnach tłumaczy się występowaniem samozapłonu fosforowodoru PH3, zawierającego domieszki wyższych wodorków fosforu, powstałego w wyniku podziemnego rozkładu związków organicznych.